گروه سياسي، معصومه ستوده؛ هنرمندان و پيشکسوتان عرصه ادب و هنر، روز پنجشنبه در «رواق هنر» گردهم آمدند تا در پايان مجمع عمومي خود عکس دسته جمعي را به رسم ديرين و معهود بگيرند. به اين ترتيب فعالان عرصه هنر در يک قاب عکس به دور از هرگونه خط کشي سياسي با دغدغه اعتلاي فرهنگ کنار هم قرار گرفتند. بنايي که با طراحي مهندس ميرحسين موسوي چند روز قبل از برگزاري انتخابات دهم رياست جمهوري افتتاح شد آنقدر زيباست که هر بيننده يي به ناچار چند دقيقه يي به تماشاي آن مي پردازد اما فارغ از اين مساله، حضور ميرحسين موسوي به عنوان رئيس فرهنگستان هنر در ميان جمع هنرمندان موجب شد که بسياري از مردم هنگام عبور از تقاطع خيابان وليعصر- طالقاني مدتي توقف کنند. مجمع عمومي فرهنگستان هنر طبق روال معمول با حضور 30 تن از صاحب نظران و هنرمندان رشته هاي مختلف تشکيل مي شود. طبق ماده 16 اساسنامه فرهنگستان هنر، 20 نفر از اين افراد به پيشنهاد شوراي هنر و تاييد شوراي عالي انقلاب فرهنگي و 10 نفر از آنان توسط 20 نفر تعيين شده مشخص مي شوند. اما مجمعي که در روز 21 آبان ماه با حضور اعضاي پيوسته تشکيل شد بسيار متفاوت بود زيرا در آستانه برگزاري اين مجمع، مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي (مصوب 16/8/88) فضاي مجمع را دگرگون کرد.در پايگاه اطلاع رساني دولت آمده است؛ ماده 15 اساسنامه فرهنگستان هنر، ماده 18 اساسنامه فرهنگستان علوم، ماده 17 اساسنامه فرهنگستان علوم پزشکي و ماده 6 اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسي اصلاح شد که بر اساس آن افراد پيشنهادي براي عضويت در فرهنگستان به معرفي اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي يا خود فرهنگستان مربوطه و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي براساس ضوابط و معيارهاي علمي مصوب انتخاب مي شوند.

بر اين اساس، همچنين ماده 10 اساسنامه فرهنگستان علوم، علوم پزشکي و زبان و ادب فارسي و ماده 8 اساسنامه فرهنگستان هنر نيز اصلاح شد که بر اساس اين اصلاحيه رئيس فرهنگستان از ميان اعضاي فرهنگستان، به پيشنهاد رئيس جمهور و تصويب

شوراي عالي انقلاب فرهنگي و با حکم ايشان براي يک دوره چهارساله انتخاب مي شوند.بر اساس اين مصوبه، تغيير روساي مزبور به علل مختلف فوت، کناره گيري، عزل و استعفا قبل از پايان دوره نيز مطابق همين شيوه خواهد بود. بر اين اساس، انتخاب مجدد رئيس فرهنگستان بلامانع مي باشد.اين مصوبه از سوي رئيس جمهور براي اجرا ابلاغ شده است.اين مصوبه در حالي بر سايت دولت قرار گرفت که در وب سايت شوراي عالي انقلاب فرهنگي به آن اشاره يي نشده است اما انتشار آن در سايت رسمي دولت به معني لازم الاجرا بودن است و ديگر نيازي به ابلاغ نيست. همين ابلاغيه که رئيس دولت بخواهد رئيس فرهنگستان را تعيين کند موجي از نگراني را به وجود آورد زيرا در ماده 8 اساسنامه فرهنگستان هنر آمده است؛ رئيس فرهنگستان از ميان سه نفر از صاحب نظران برجسته کشور به پيشنهاد مجمع عمومي و حکم رياست عاليه فرهنگستان براي چهار سال منصوب مي شود و انتخاب مجدد وي بلامانع است. تبصره؛ رئيس فرهنگستان براي اولين بار به پيشنهاد شوراي هنر و تاييد شوراي عالي انقلاب فرهنگي انتخاب خواهد شد.در اين اساسنامه به وظيفه اصلي فرهنگستان هنر يعني پاسداري از ميراث هنر اسلامي و محلي و سياستگذاري براي مبارزه با تهاجم فرهنگي تاکيد شده است.فرهنگستان هنر جمهوري اسلامي طبق مصوبه جلسه 439 مورخ 25/12/1377 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، به استناد بند 24 قانون اهداف و وظايف شوراي عالي انقلاب فرهنگي (مصوبه شماره 3603/ دش مورخ 2/9/76) در سال 78 تشکيل شد و به امضاي سيدمحمد خاتمي رئيس جمهور وقت و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيد.رئيس فرهنگستان همواره براساس پيشنهاد مجمع عمومي و با تاييد رئيس جمهور انتخاب مي شود اما با تغييرات صورت گرفته در اساسنامه رئيس فرهنگستان توسط رئيس جمهور و بدون نظرخواهي از مجمع عمومي انتخاب خواهد شد و همين سبب شد مجمع عمومي فرهنگستان هنر تحت تاثير قرار بگيرد زيرا بسياري چنين اصلاحيه يي را به منظور «برکناري محترمانه» ميرحسين موسوي از رياست فرهنگستان هنر ارزيابي کردند بنابراين محمود احمدي نژاد ترجيح داد تا يک حکم کلي براي فرهنگستان ها صادر کند تا متهم به سياسي کاري نشود.با وجود آنکه محمود احمدي نژاد يک حکم کلي صادر کرد اما بسياري تنها هدف اين مصوبه را حذف رقيب سياسي محمود احمدي نژاد از عرصه اجتماعي ذکر کردند زيرا اين مصوبه تنها راهکار احمدي نژاد براي دستيابي به مقصود است. اما چنين مصوبه يي مورد انتقاد اعضاي مجمع فرهنگستان هنر قرار گرفت به ترتيبي که بسياري از چهره هاي فرهنگي و هنرمند اين رويکرد محمود احمدي نژاد را در راستاي نقض استقلال فرهنگستان هنر ارزيابي کردند و مجيد مجيدي کارگردان اظهار داشت؛ ما از اينکه فرهنگ سياسي مي شود دل خوشي نداريم زيرا بايد استقلال فرهنگستان حفظ شود و دولت در امور داخلي اداره فرهنگستان دخالت نکند. همچنين علي منتظري از اعضاي مجمع فرهنگستان هنر از اين مصوبه لب به گلايه گشود و اظهار داشت؛ حداقل انتظار ما از دولت اين بود که قبل از هرگونه تصميم گيري در شوراي عالي انقلاب فرهنگي با اعضاي فرهنگستان رايزني کند. البته رئيس سابق جهاد دانشگاهي (دولت خاتمي) اثرات اين مصوبه را نگران کننده دانست و افزود؛ دولت بايد اجازه بدهد فرهنگستان ها از جمله فرهنگستان هنر خود تصميم گيري کنند گرچه اين مصوبه فقط مربوط به فرهنگستان هنر نيست بلکه همه فرهنگستان ها مشمول اين مصوبه مي شوند و رئيس آن بايد توسط رئيس جمهور منصوب شود.اين مساله به نوعي ديگر مورد تاييد محمد بهشتي رئيس سازمان ميراث فرهنگي در دولت اصلاحات نيز قرار گرفت. وي انتقاد خود را در يک کلام خلاصه و تصريح کرد؛ با اين مصوبه فرق دولت فرهنگي و فرهنگ غيردولتي با دولت غيرفرهنگي با فرهنگ دولتي مشخص مي شود. اما در اين ميان مهندس ميرحسين موسوي به عنوان رئيس فرهنگستان هنر که در تيررس اين تغييرات قرار گرفته است از هر گونه مصاحبه يي خودداري کرد و به رغم حضور خبرنگاران روزنامه هاي اصلاح طلب اعتراض خود را در دو کلام عنوان و تصريح کرد فعلاً قصد مصاحبه ندارم. در اين ميان زهرا رهنورد به عنوان عضو پيوسته فرهنگستان هنر نيز هر گونه مصاحبه يي را به آينده موکول کرد. به هر حال مجمع عمومي فرهنگستان هنر در حالي به پايان رسيد که هنوز معلوم نيست چه آينده يي در انتظار فرهنگستان هنر و رواق هنري است که به دست اولين رئيس آن بنا شده است. به خصوص اينکه ميرحسين موسوي از ابتداي تاسيس تاکنون رياست اين مرکز فرهنگي را برعهده داشته و اکثريت اعضاي مجمع با تغيير ميرحسين موسوي که کارنامه موفقي در مديريت داشته است مخالفند. بنابراين فرهنگستان هنر همچنان منتظر است حکم رياست جديد فرهنگستان تمديد شود که البته به نظر مي رسد رئيس فرهنگستان در آينده ديگر ميرحسين موسوي نيست. گرچه برخي معتقدند ميرحسين درصدد است قبل از انتصاب رئيس جديد استعفا بدهد تا نخواهد حکمي از دست محمود احمدي نژاد به عنوان رقيب سياسي خود دريافت کند.

گروه سياسي؛ موضوع عدم تحويل موشک هاي اس- 300 روسيه به ايران، بار ديگر با انتقاد مسوولان ايراني همراه شد. البته اين بار اين مقامات دستگاه سياست خارجي ايران نبودند که پيگير اجرا شدن معامله موشک هاي دوربردي ميان ايران و روسيه شده اند که در سال 2007 بين تهران و مسکو امضا شده است بلکه اين بار سرلشگر سيدحسن فيروزآبادي به انتقاد از روسيه درباره موشک هاي اس- 300 پرداخت.به اين ترتيب اين بار رئيس ستاد کل نيروهاي مسلح ايران با تاکيد بر «اهميت ژئوپولتيک ايران در امنيت روسيه» از تاخير اين کشور در تحويل موشک هاي اس- 300 به ايران انتقاد کرد. به گزارش مهر فيروزآبادي با ابراز گلايه از «دوستان روس در همسايه شمالي» پرسيد؛ «آيا استراتژيست هاي روسيه اهميت ژئوپولتيک ايران را در امنيت روسيه در نظر نمي گيرند؟ چرا موشک هاي دفاعي اس- 300 که با تفاهم دو دولت براي اقدامات دفاع از ايران مورد توافق قرار گرفته است، مجوز ارسال دريافت نمي کند و بيش از شش ماه از وقت تحويل آنها از طرف روس تخطي شده است؟»اظهارات فيروزآبادي دو روز پس از آن صورت مي گيرد که وزير دفاع ايران نيز انتقاد مشابهي را متوجه مقامات روس کرد. احمد وحيدي روز چهارشنبه هفته گذشته ضمن يادآوري قرارداد خريد اس- 300 از روسيه گفته بود؛ «فکر نمي کنيم براي طرف روسي مناسب باشد که در دنيا به عنوان يک همکار نامطمئن جلوه گر شود.» او از مسکو خواسته بود با ناديده گرفتن فشارهاي اسرائيل، قرارداد فروش سامانه دفاع هوايي اس- 300 را اجرا کرده و اين موشک ها را به ايران تحويل دهد.قرارداد تحويل موشک هاي اس -300 که قراردادش در سال 2007 بسته شد، به موضوعي حساس در مناسبات ميان روسيه از يک سو و غرب و اسرائيل از سوي ديگر بدل شده است. غرب و اسرائيل نگران اند اين بهبود، موضع ايران را در مذاکرات اتمي سرسختانه تر کند و انعطاف کمتر تهران در مذاکرات را در پي داشته باشد.سال گذشته اندک زماني پس از بروز جنگ ميان گرجستان و روسيه، محافل خبري از قول مساعد اسرائيل براي قطع کمک هاي خود به گرجستان خبر دادند تا روسيه نيز متقابلاً از تحويل موشک هاي اس -300 به ايران خودداري کند. در شهريورماه گذشته نيز خبر سفر مخفيانه بنيامين نتانياهو نخست وزير اسرائيل به مسکو بازتاب گسترده يي در رسانه هاي بين المللي پيدا کرد. گفته مي شد يکي از اهداف عمده اين سفر متقاعد کردن رهبران کرملين به عدم صدور موشک هاي اس -300 به ايران بوده است.اما فيروزآبادي در حالي به انتقاد از روسيه پرداخت که همزمان خبري منتشر شده که مي گويد روسيه قصد دارد قرارداد فروش موشک اس- 300 را به جاي ايران با عربستان پيگيري کند. با اين حال آژانس فدرال همکاري هاي فني - نظامي فدراسيون روسيه گفت تحويل اس- 300 به ايران به مذاکرات با عربستان ربطي ندارد.به گزارش ايسنا کنستانتين بيريولين معاون مدير آژانس فدرال همکاري هاي فني - نظامي فدراسيون روسيه ضمن شايعه دانستن اين امر به خبرگزاري «نووستي» گفت روسيه مساله تحويل سيستم هاي پدافند موشکي اس- 300 به ايران را با مذاکرات خريد تسليحات و تجهيزات نظامي با عربستان سعودي مرتبط نمي کند. وي اخباري مبني بر اينکه گويا روسيه قصد دارد به جاي قرارداد با ايران درخصوص صدور پدافندهاي موشکي اس- 300 قراردادي مشابه با عربستان سعودي منعقد سازد را شايعه و خيالپردازي ناميد. وي گفت؛ من در اين مورد استفاده از کلمه «به جاي» را نمي فهمم. چرا «به جاي»؟ اگر عربستان سعودي از ما درخواست خريد اس- 300 کند، ما آماده بررسي آن بدون ارتباط با کشور ديگري هستيم. روسيه هيچ وقت به جاي کشوري به کشور ديگر تجهيزات اعزام نمي کند. بيريولين براي اولين بار مذاکرات فروش سلاح و تجهيزات نظامي به عربستان سعودي را تاييد کرد و گفت؛ ما مذاکراتي را با شرکاي عربستاني درباره امکان صدور تسليحات روسيه به اين کشور انجام مي دهيم و به موفقيت آن اميدواريم.از سوي ديگر در شرايطي که هنوز بحث پيشنهاد آژانس به ايران در مورد نحوه دريافت سوخت هسته يي رآکتور تهران نهايي نشده است، مسکو از پيشنهادي مبني بر انتقال اورانيوم ايران به ترکيه حمايت کرد.آندره نسترنکو سخنگوي وزارت خارجه روسيه در اين باره گفت؛ اخيراً در رسانه هاي گروهي وي (البرادعي) پيشنهاد کرده بود اورانيوم ايران به کشورهاي ثالث، به عنوان مثال ترکيه، منتقل شود و آنها تا توليد سوخت تحت مسووليت و نظارت آژانس بين المللي انرژي اتمي در آنجا باقي بمانند. ما از چنين پيشنهادي حمايت مي کنيم. روزنامه «مليت» چاپ ترکيه پيشتر خبر داده بود نمايندگان ترکيه و ايران مذاکراتي در رابطه با مساله تکميل غني سازي اورانيوم ايران در خاک ترکيه انجام داده اند و تهران مي تواند با پيشنهاد البرادعي موافقت کند. طبق اين برنامه، ايران از بخشي از ذخاير اورانيوم خود که 1500 کيلوگرم ارزيابي مي شود، 900 کيلوگرم اورانيوم با غناي پايين را براي تکميل غني سازي به ترکيه مي فرستد. از ترکيه ماده خام به فرانسه مي رسد که در آنجا ميله هاي سوخت براي رآکتور اتمي توليد خواهند شد. سپس آنها به طرف ترکيه بازگردانده مي شوند و پس از آن به ايران فروخته خواهند شد.ايده حضور ترکيه در اين تبادل پس از آن مطرح شد که از سوي برخي مقامات ارشد ايران زمزمه مخالفت هايي با پيشنهاد اوليه آژانس صورت گرفت. طبق آنچه البرادعي پيشنهاد داده قرار بود اورانيوم 5/3 درصد غني شده ايران به روسيه منتقل شود و در عوض اورانيوم 20 درصد دريافت شود اما اين ايده در داخل ايران با برخي مخالفت ها همراه شد. از يک سو گفته مي شد روسيه قابل اعتماد نيست اما مساله مهم تر معامله اورانيوم با اورانيوم و خروج کليه ذخاير اورانيوم ايران بود. منتقدان معتقدند معامله احتمالي با آژانس کم ارزش تر و کم اهميت تر از آن است که بتوان براي آن هزينه هاي هنگفتي را که در مناقشه هسته يي متوجه ايران شده توجيه کرد.اما فيروزآبادي در بخش ديگري از سخنان خود به دفاع از معامله اورانيوم پرداخت و گفت از تبادل سوخت زيان نخواهيم کرد.وي خاطرنشان کرد؛ ما از تبادل سوخت زيان نخواهيم کرد، بلکه با به دست آوردن معادل آن (سوخت 20 درصد مورد نياز رآکتورها) سالانه نزديک به يک ميليون نفر از هموطنان از امکانات درماني ناشي از آن استفاده خواهند کرد، همچنين حقانيت خود را در فعاليت هسته يي صلح آميز به کرسي نشانده ايم و اين موفقيت براي دانشمندان و سياستمداران ايران جاي تبريک و تشکر دارد. وي به مردم ايران اطمينان داد تصميمات هسته يي در سطوح عالي با استحکام و دلسوزي کامل براي منافع ملي در نظر گرفته مي شود و تاکيد کرد؛ به شبهه افکنان که از روي بي اطلاعي يا با وابستگي گاهي مطالبي عنوان مي کنند، نبايد گوش فرا داد چرا که ذخيره سوخت نيروگاهي آسيب نمي بيند و خللي در امر ادامه غني سازي وارد نمي کند.

گروه اقتصادي،مهدي نوروزيان؛ شايد براي نخبگان، کارشناسان و طبقه متوسطي که هنوز زنده است محتواي برنامه پنجم غافلگيرکننده نباشد اما براي مردمي که نمي داند دولت در پنج سال آينده با آنان چه مي کند، پيش نويس برنامه که محصول فکر احمدي نژاد و همکارانش است آينه تمام نمايي باشد تا دريابند در يک دوره پنج ساله حکومت مي خواهد براي آنان چه کند. لايحه برنامه پنجم دومين گام در جهت حرکت به سمت هدف گذاري 1404 است؛ افقي که توسعه خواهان کشور ايستادن بر قله منطقه را براي آن تصوير مي کردند. تجربه برنامه چهارم رسيدن به اين افق را در نظر آنان آرزويي محال کرده، از اين رو وقتي عيار برنامه پنجم را به محک تجربه مي گذارند تصوير مطلوبي از تصورشان بيرون نمي آيد. برنامه پنجم چه مي گويد؛ برنامه پنجم در 9 سرفصل و 199 ماده تهيه شده و عنوان انتخابي براي «پيشرفت و عدالت» است. در حالي که بر اساس سناريو تنظيم شده در سازمان منحله مديريت و برنامه ريزي قرار بود در فرآيند چشم انداز با اقتصاد مبتني بر دانايي آغاز و با برنامه يي بر مبناي تثبيت مباني رشد و رشد اقتصادي پايدار ادامه يابد. ?اگر مجتمع هاي تجاري و اداري محل مناسبي براي نمازخانه پيش بيني نکنند نقشه ساخت آنها تاييد نمي شود.

?سازمان هاي تربيت بدني مي توانند زمين هاي تحت تملک خود را به صورت اجاره بلندمدت به مراکز ديني، مذهبي و بخش غيردولتي واگذار کنند.

?دستگاه هاي آموزشي اختيار پيدا کرده اند با بازنگري متون، محتوا و برنامه هاي آموزشي از طريق تعامل با حوزه هاي علميه رشته هاي جديدي در حوزه علوم انساني تدوين کنند.

?تهيه فهرست کالاهاي مباح ولي آسيب رسان به سلامت براي مقابله با بيمارها و عوامل خطرساز.

?دولت اختيار خواسته است براي تمام ايرانيان از طريق وزارت کشور کارت هوشمند صادر شود و بايد تمام اشخاص حقوقي و حقيقي در ارائه خدمات اين کارت را مد نظر داشته باشند.

?سالانه 20 درصد از منابع صندوق صرف پرداخت تسهيلات قرض الحسنه کند.

?در حالي که بانک مرکزي به دنبال ساماندهي صندوق هاي قرض الحسنه و نظام مند کردن آنان است برنامه نويسان بر گسترش آن تاکيد کرده اند.

?پشتيباني لازم براي افزايش حداقل 1/5 ميليون نفر بسيج فعال و ويژه تا پايان برنامه پنجم و تامين خسارت هاي بسيجيان در ماموريت هاي مختلف به ويژه دفاعي و امنيتي.

?برنامه پنجم برخلاف برنامه چهارم تکليف ارائه گزارش نظارتي به مجلس حذف و به صورت کلي گفته شده گزارش هاي نظارتي تهيه و تا پايان آذر جهت اطلاع مردم منتشر مي شود.

? در برنامه پنجم هشت شوراي جديد ايجاد شده است که در برخي رياست آن برعهده رئيس دولت است.

?هدف هاي غير معمول برنامه اضافه شدن 25 درصد به سطح جنگل هاي کشور (ماده 149) که به معناي بيش از يک ميليون هکتار جنگل کاري ظرف پنج سال آينده است در حالي که عملکرد دو دهه گذشته کمتر از نصف اين مقدار بوده است.

?برنامه پنجم اولين برنامه يي است که بدون هدف کمي نوشته شده است. اين برنامه فاقد جدول است و در مواد آن نيز به زحمت مي توان عدد و رقمي پيدا کرد.

ظاهراً در دولت نهم ترجيح داده شده عنوان برنامه تغيير کند، گرچه تغيير منحصر به عنوان نيست و صاحب نظران آن را در چارچوب، ادبيات، محتوا و... رديابي کرده اند؛ تغييراتي که نقد آن را بايد به مجالي ديگر موکول کرد اما اگر قرار باشد مواد و محتواي برنامه به اجمال گزارش شود بايد از مقدمه آغاز کرد.

هدف کجاست

در مقدمه مختصر برنامه هدف برنامه مشخص شده است. اين مقدمه به تبعيت از سخنراني هاي احمدي نژاد با اتکال به خدا و توجهات حضرت ولي عصر شروع شده و جهت گيري آن تحقق دستيابي به اهداف و الزامات سياست هاي کلي رهبري و اصل 44 عنوان شده است.

نويسندگان اعلام کرده اند در تدوين برنامه اصول هفت گانه دستيابي به جايگاه ترسيم شده در چشم انداز، توجه به خطوط راهنماي الگوي اسلامي- ايراني، جلب گسترده مشارکت مردم با مردمي کردن حوزه اقتصاد و اجتماع، ايجاد فضاي مناسب براي جهش بلند اقتصادي و اجتماعي و عدالت اجتماعي با دفاع از حقوق کرامت انساني، توزيع مناسب درآمد به دور از فقر، فساد و تبعيض را مدنظر داشته اند.

در مقدمه برنامه آمده است؛ «با تغيير رويکرد از دوره هاي گذشته تلاش شده با نوآوري در برنامه ريزي به منظور تحقق دو شاخص پايه يي پيشرفت و عدالت و توجه به دين باوري و خودباوري و ترسيم الگويي بومي و نقشه اسلامي ايراني به منظور حرکت شتابان به سمت تحقق جامعه اسلامي اسوه و شاهد با رويکرد عدالت محوري تهيه و تدوين شده است.»

برنامه نويسان پيش بيني کرده اند بعد از اجراي برنامه خانواده، مدرسه، دانشگاه، مسجد، رسانه و اداره بر پايه هويت اسلامي انقلاب متحول شوند.

آغاز دفتر

اما آغاز برنامه يا فصل اول آن به عنوان فرهنگ اسلامي- ايراني اختصاص يافته است. اين بخش 15 ماده برنامه را دربرگرفته و در آن مجوزهايي براي دولت و دستگاه هاي اجرايي مطالبه شده است. اولين ماده برنامه تدوين «الگوي توسعه اسلامي ايراني» از سوي معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي تا پايان سال اول است. اين معاونت در حالي مامور تدوين اين الگو شده که در مقدمه ادعا شده بود برنامه پنجم بر اساس اين الگوي برنامه ريزي تدوين شده است.

ماده دو به نقشه مهندسي فرهنگي کشور اختصاص دارد و در ماده سه مجوزهايي براي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صادر شده است. در ماده 3 به وزارت فرهنگ و ارشاد اجازه داده شده به منظور تعميق ارزش هاي مبتني بر فرهنگ اسلامي- ايراني، اعتلاي معرفت ديني، تقويت هنجارهاي فرهنگي، ابتکار، قناعت و ترويج فرهنگ ايثار اقداماتي را انجام دهد. اين اقدامات عبارتند از؛ تهيه برنامه اجرايي براي ترويج و توسعه فرهنگ نماز، زکات، امربه معروف و نهي از منکر، تهيه برنامه در زمينه قانونگرايي، خودباوري و تقويت نهاد خانواده، حمايت مالي از توسعه و راه اندازي موسسات فرهنگي، هنري و قرآني و... تدوين «سند ملي توسعه روابط فرهنگي جمهوري اسلامي در سطح بين الملل» به منظور تبيين مباني اسلام ناب محمدي، انقلاب اسلامي، انديشه ديني و سياسي امام خميني و رهبري از ديگر مواد برنامه است. اما مهم ترين قسمت اين بخش را شايد بتوان ماده 5 دانست؛ ماده يي که به منظور توسعه فضاهاي مذهبي، بهره گيري از بقاع متبرکه و اماکن مذهبي و تثبيت جايگاه مسجد به عنوان اصلي ترين پايگاه عبادي، سياسي و... تهميداتي اتخاذ شده است. يکي از اين اقدامات منوط کردن تاييد نقشه مجتمع هاي تجاري و اداري به محل مناسبي براي نمازخانه است. در واقع اگر مجتمع هاي تجاري و اداري محل مناسبي براي نمازخانه پيش بيني نکنند نقشه آنها تاييد نمي شود. سازمان جنگل ها و شهرداري ها نيز موظفند فضاي کافي براي نمازخانه در پارک هاي ملي و شهري در نظر گيرند.

تدابير براي ترويج و مقابله

برنامه نويسان دولت احمدي نژاد به منظور زنده نگه داشتن انديشه امام خميني و رهبري و برجسته کردن آن در سياستگذاري ها نشان ملي امام خميني را تعريف کرده اند و قرار است اين نشان را به شخصيت هاي عدالتخواه و انقلابي در سطح جهان اعطا کنند. حمايت هاي مالي و حقوقي از حوزه ها و انجمن ها به منظور نشر فرهنگ و معارف اسلامي از ديگر تدابير اتخاذي در برنامه است.

تقويت رسانه هاي ماهواره يي و اينترنتي و مقابله با رسانه هاي معارض را از ديگر اقدامات در طول برنامه پنجم بايد عنوان کرد. سازمان هاي تربيت بدني نيز مي توانند زمين هاي تحت تملک خود را به صورت اجاره بلندمدت به مراکز ديني، مذهبي و بخش غيردولتي واگذار کنند.

بازنگري در علوم انساني

در فصل دوم، اهداف بخش علم و فناوري در 12 ماده دسته بندي شده. در اين فصل دستگاه هاي آموزشي اختيار پيدا کرده اند با بازنگري متون، محتوا و برنامه هاي آموزشي از طريق تعامل با حوزه هاي علميه رشته هاي جديدي در حوزه علوم انساني تدوين کنند. بازنگري اساسي در فرآيند هدايت تحصيلي دانش آموزان در مقاطع مختلف نيز از ديگر برنامه هاي اتخاذ شده در پنج سال آينده است.

زنان خانه دار در برنامه

فصل سوم همانند ديگر فصل ها عنواني کلي دارد و در گستره بسيطي به نام اجتماعي خلاصه شده است. در اين برنامه به صورت کلي برخي مسائل براي بيمه اجتماعي، سلامت، حمايت و... بيان شده است.

يکي از موارد گنجانده شده در برنامه تهيه فهرست کالاهاي مباح ولي آسيب رسان به سلامت براي مقابله با بيمارها و عوامل خطرساز است. قرار است هر سال فهرست اين کالاها اعلام شود. حمايت از خانه داري زنان از ديگر اهداف برنامه به حساب مي آيد و قرار است به منظور ارزشگذاري امر مقدس خانه داري و خدمات آنان در فرآيند اقتصادي اثر کار زنان خانه دار در حساب هاي ملي لحاظ شود.

کارت هوشمند ملي براي مردم

در بخش نظام اداري و مديريت، توسعه شبکه ملي اطلاعات امن پيش بيني شده و تمام دستگاه هاي اجرايي بايد به اين شبکه وصل شوند و اطلاعات خود را در اين شبکه توليد، پردازش و تبادل کنند. براي تمام ايرانيان نيز قرار است از طريق وزارت کشور کارت هوشمند صادر شود و بايد تمام اشخاص حقوقي و حقيقي در ارائه خدمات اين کارت را مد نظر داشته باشند.

انحلال حساب ذخيره

فصل پنج قانون برنامه پنجم را اگر حياتي ترين بخش برنامه نتوان گفت بايد جزء مهم ترين بخش ها به حساب آورد؛ بخشي که قرار است براي اقتصاد کشور نقشه راه ترسيم کند. اما تدابير مجموعه تحت مديريت احمدي نژاد براي اين حوزه کلي و در يک دامنه باز مفهومي تعريف شده است. براي مثال در بخش کسب و کار فقط اشاره به اين شده که فهرست و سازوکار ها بايد به گونه يي تدوين شود که عرضه محصولات فقط با نشان تجاري باشد.يا درخصوص بهره وري سازوکار و اجرايي ارتقاي آن قيد شده و درخصوص آن توضيحي ديگر داده نشده است. در حالي که بر اساس سياست هاي کلي رهبري سهم بهره وري بايد در پايان برنامه سوم به يک سوم رشد اقتصادي افزايش يابد ولي برنامه هيچ اشاره يي به آن ندارد. فصل پنجم را بايد سووشون حساب ذخيره ارزي دانست. حساب ثبات سازي که قرار بود از اقتصاد کشور در برابر نوسانات قيمت نفت پاسداري کند و تمرين آينده نگري در فرآيند توسعه خواهي باشد اما اين حساب نيز همانند ديگر حرکت هاي توسعه خواهي کشور نافرجام ماند و قرباني بي برنامگي هاي اقتصاد و سياست کشور شد. حساب ذخيره به تاريخ پيوست و بر اساس سياست هاي کلي صندوق توسعه ملي بايد جايگزين شود، صندوقي که 20 درصد از درآمدهاي حاصل از صادرات نفت و گاز را در درون خود جاي مي دهد و مانده حساب هم (اگر چيزي مانده باشد) به آن اضافه مي شود. نکته مثبت لايحه که البته محصول سياست هاي کلي است ممنوعيت استفاده از منابع اين صندوق براي هزينه هاي جاري است. اما دولت در برخي بخش ها خواب خوشي براي اين منابع نديده است زيرا در برنامه مجوز خواسته تا سالانه 20 درصد از منابع صندوق را صرف پرداخت تسهيلات قرض الحسنه کند، در صورتي که رهبري در سياست هاي کلي تاکيد کرده به منظور تغيير نگاه به نفت و گاز و درآمدهاي حاصل از آن، از منبع تامين بودجه عمومي به «منابع و سرمايه هاي زاينده اقتصادي» بايد اين صندوق تاسيس شود و تسهيلات پرداختي از محل اين صندوق با هدف توليد و توسعه سرمايه گذاري در داخل و خارج کشور با در نظر گرفتن شرايط رقابتي و بازدهي مناسب اقتصادي باشد در حالي که تسهيلات قرض الحسنه خرد و با هدف رفع حوائج شخصي افراد است.

گسترش قرض الحسنه ها

برنامه پنجم در برخي مراحل در تضاد با سياست هاي دستگاه هاي اجرايي است مثلاً در حالي که بانک مرکزي به دنبال ساماندهي صندوق هاي قرض الحسنه و نظام مند کردن آنان است برنامه نويسان بر گسترش آن تاکيد کرده اند و گفته اند ساز و کار توسعه آن بايد در پنج سال آينده ايجاد شود.

افزايش پنج ميليون بسيجي فعال

در فصل سياسي و امنيت دولت اجازه خواسته است به منظور تقويت کمي و کيفي بسيج مستضعفان و حضور بيشتر نيروهاي مردمي در صحنه هاي امنيت و دفاع از کشور، آرمان ها و مباني انديشه انقلاب اسلامي و توسعه فرهنگ امر به معروف و نهي از منکر اقدام ها و تسهيلات لازم را به شرح زير فراهم نمايد؛

الف- پشتيباني لازم براي افزايش حداقل 1/5 ميليون نفر بسيج فعال و ويژه تا پايان برنامه پنجم

ب- پشتيباني از رده هاي مقاومت بسيج، بسيج اساتيد به ويژه در فعاليت هاي پژوهشي و علمي در دستگاه هاي مشمول ماده 5 قانون مديريت خدمات کشوري در قالب طرح مصوب

ج- به سازمان بسيج اجازه داده مي شود از محل اعتبار مصوب خود حمايت لازم را براي تامين پوشش بيمه يي و تامين خسارت هاي ناشي از به کارگيري بسيجيان در ماموريت هاي مختلف به ويژه دفاعي و امنيتي به عمل آورد.

نظارت بدون مرجع

از نظر قانون مجلس به نمايندگي از ملت مرجع نظارت بر دولت است اما در برنامه پنجم برخلاف برنامه چهارم تکليف ارائه گزارش نظارتي به مجلس حذف و به صورت کلي گفته شده گزارش هاي نظارتي تهيه و تا پايان آذر جهت اطلاع مردم منتشر مي شود در حالي که در برنامه چهارم بايد به مجلس ارائه مي شد و دولت هيچ گاه به طور قانونمند در اين باره عمل نکرد و اعتراض هاي مجلس را ناديده گرفت اما مجلس که ابزار نظارتي در اختيار دارد نتوانست به موقع از وضعيت برنامه در پنج سال گذشته مطلع شود. مردمي که هيچ ابزاري ندارند چگونه مي توانند از اوضاع مطلع شوند.

ادبياتي متفاوت

برنامه پنجم ادبياتي متفاوت دارد زيرا دستور داده شده عبارت «دولت مکلف است» حذف شود و واژه «مجاز است، اختيار دارد» جايگزين شود. در واقع مواد به گونه يي نوشته شده که حواله به مبهم است در حالي که وقتي به دولت تکليف مي شد بايد کار در طول برنامه و در زمان تعيين شده به ثمر مي رسيد. در 199 ماده برنامه پنجم فقط 25 بار واژه «مکلف است» به کار برده شده که اين تکليف در برخي مواد برعهده شهرداري ها، اشخاص و قوه قضائيه است اما در برنامه چهارم فقط در 75 ماده ابتدايي 30 بار دولت مکلف به اقدام عملي مشخص شده است.

نبود جدول و هدف کمي

برنامه پنجم اولين برنامه يي است که بدون هدف کمي نوشته شده است. اين برنامه فاقد جدول است و در مواد آن نيز به زحمت مي توان عدد و رقمي پيدا کرد.ظاهراً دولت به دليل آن که امکان ارزيابي مطلوبي از عملکرد وجود نداشته باشد تن به رقم و عدد نداده است.

شوراهايي جديد و اختياراتي نامحدود

به ياد داريد چند سال پيش احمدي نژاد شوراهاي عالي را به دليل آنکه وقت زيادي از مسوولان عالي مي گيرد منحل کرد. در برنامه پنجم هشت شوراي جديد ايجاد شده است که در برخي رياست آن برعهده رئيس دولت است. برنامه به گونه يي نوشته شده که دولت اختيارات وسيعي از مجلس مي گيرد اما چون ادبيات کلي گونه است و اهداف معين نشده، مشخص نيست چگونه مي توان نظارت کرد. اجازه تغييرات اساسي در اساسنامه شرکت و دستگاه ها اخذ شده اما در مقابل وظيفه يي مشخص نشده است. در اين برنامه شش صندوق جديد تعريف شده که از طريق منابع دولتي براي بخش هاي مختلف پيش بيني شده است.

هدف گذاري غيرمعمول

هدف گذاري هم در مواردي غيرمعمول است. براي مثال در برنامه آمده است؛

- سهم تامين انرژي از منابع انرژي هاي نو حداقل به 5/1 درصد انرژي الکتريکي مصرفي برسد. (ماده 134)

- 5/1 درصد به معناي 5/4 ميليارد کيلووات ساعت برق است که احتياج به نصب 1000-800 مگاوات قدرت دارد. ظرفيت نصب شده حداکثر چهار مگاوات است (طبق برخي برآوردها دستيابي به اين هدف حدود دو هزار ميليارد دلار هزينه دارد).

- اضافه شدن 25 درصد به سطح جنگل هاي کشور (ماده 149) که به معناي بيش از يک ميليون هکتار جنگل کاري ظرف پنج سال آينده است در حالي که عملکرد دو دهه گذشته کمتر از نصف اين مقدار بوده است.

- تامين منابع سرمايه گذاري پالايشگاه هاي ميعانات گازي بندرعباس و فارس از محل منابع داخلي شرکت ملي نفت و شرکت هاي تابعه. (ماده 132) به معناي پنج تا شش ميليارد دلار سرمايه گذاري است که با توجه به طرح هاي در دست اجرا تامين آن ناممکن است.

- حذف ساز و کار محدودکننده شروع طرح هاي عمراني جديد. (ماده 196)

پايان کار

برنامه هاي توسعه نشانه عمل دولت ها هستند به اين ترتيب برنامه پنجم را هم بايد به مثابه رفتار و تدبير دولت دانست. آيا بايد پنج سال صبر کرد و ديد با خلق خدا چه مي کند اين تدبير دولت، يا فردا از هم اکنون معلوم است؟

گروه سياسي؛نمايندگان مجلس بررسي راي اعتماد سه وزير و تحقيق و تفحص از برنامه چهارم را در اولويت کاري خود دارند. همچنين در ادامه رسيدگي به گزارش کميسيون ويژه بررسي طرح تحول اقتصادي دولت در مورد لايحه هدفمند کردن يارانه ها نيز در دستور کار هفتگي مجلس در روزهاي آتي قرار دارد.